Voyage to Nirgendwo

Ode aan de synthesizer

2011-09-23T16:01:00.000+02:00

Als ik weer eens even genoeg heb van het politieke gekonkel in de media, dan vind ik altijd troost in de muziek. Zo las ik vorige week een interview met Karl Bartos, lid van het eerste uur van de beroemde Duitse technoband Kraftwerk. Deze popgroep beleefde zijn hoogtijdagen in de jaren ‘70 en '80 van de vorige eeuw. Met de single Autobahn, een ritmisch klankenpalet geënt op het geluid van autobanden rijdend over de snelweg, stonden zij in 1975 wekenlang in verschillende Westerse hitparades. Een ongekende prestatie voor een voor die tijd zo atypisch en excentriek nummer. Kraftwerk werd met het gelijknamige album in één klap de bezielende inspiratiebron voor honderden, zo niet duizenden, elektronische bands die sindsdien het licht zagen. En dat zijn ze tot op de dag van vandaag gebleven.

Dit is een sprekend voorbeeld van een succesverhaal gebaseerd op het creatieve gebruik van de modulaire synthesizer, een succesverhaal gestoeld op de ongekende mogelijkheden van dit fantastische elektronische muziekinstrument, waarmee vrijwel alle denkbare geluiden kunnen worden gegenereerd. Dit kunnen klanken zijn die we kennen van traditionele instrumenten als piano of viool, maar ook fonkelnieuwe nooit eerder gehoorde kunstmatige tonen. Elke muziekliefhebber beseft dit, al zal de klassiek geschoolde connaisseur vaak met enige minachting neerkijken op dit apparaat dat hij ten onrechte beschouwt als een elektronisch speeltje, zo is mijn ervaring. Ondanks de veelzijdigheid van de synthesizer getuigt het gebruik ervan volgens dergelijke puriteinen bij voorbaat van smakeloosheid. Helaas zijn zij veelal niet in staat om over hun vooroordelen heen te stappen.

In werkelijkheid is de introductie van de modulaire synthesizer namelijk de grootste vernieuwing gebleken bij het maken van muziek in de afgelopen vijftig jaar. Deze uitvinding heeft een enorme invloed gehad op het volwassen worden van de popmuziek. Vooral de minimoog, een handzame en betaalbare synthesizer, die in 1970 op de markt kwam, stuwde de creativiteit van veel popartiesten naar ongekende hoogten. Dit veroorzaakte een ware revolutie. Geluiden, tonen, ritmes en klankkleuren die voorheen onbekend waren of zelfs voor onmogelijk werden gehouden lagen opeens binnen eenieders bereik. Muziek componeren en produceren werd laagdrempelig. Hierdoor konden muzikale talenten worden aangeboord die anders nooit tot volle bloei zouden zijn gekomen. Met dank aan de Amerikaan Robert Moog, de uitvinder van de minimoog.

The Beatles behoorden tot de eerste popartiesten die (een prototype van) de minimoog benutten om hun repertoire een artistieke impuls te geven. We schrijven Abbey Road, 1969. Dit leverde juweeltjes op als Maxwell's Silver Hammer, I Want You en Because, waarbij respectievelijk Paul, John en George aan de knoppen van de synthesizer zaten. In hun spoor volgde een onafzienbare parade van kleine en grote beroemdheden, van Pink Floyd tot Michael Jackson, van Abba tot Nine Inch Nails en van Chick Corea tot Reo Speedwagon. Het spetterde en knetterde in de wereld van de populaire muziek. Er was sprake van een weldadige orgie van instrumentale experimenten.

Het waaierde alle kanten op. Hele nieuwe muziekstromingen werden geboren, waaronder synthpop, dance, techno, jungle en ambient. Het voert te ver om die hier nu allemaal de revue te laten passeren. Daarom beperk ik me noodgedwongen tot zeven essentiële nummers uit de conceptuele sleuteljaren:

• 1978: The Human League - Being boiled (track);
• 1979: Gary Numan - Are friends electric? (track);
• 1980: The Korgis - Everybody's got to learn sometime (track);
• 1981: Rupert Hine - I hang on to my vertigo (track);
• 1982: The Stranglers - Golden brown (track);
• 1983: The The - Uncertain smile (track);
• 1984: Nick Kershaw - Wouldn't it be good (track).

Zo maar een kleine greep uit de dierbare herinneringen aan een modern en baanbrekend muziekinstrument. Nu maar hopen dat ik bij mijn bloemlezing niets stemmigs over het hoofd heb gezien.

Dit artikel verscheen eerder in Het Nieuwe Journaal.

De panfluit heeft geen status voor xenofielen

2011-09-20T21:37:00.000+02:00

Laten we het eens over wereldmuziek hebben. Dat is toch wel bij uitstek een 'linkse hobby', om met Ome Geert te spreken. Je kunt er zo lekker je xenofilie in kwijt. Heerlijk thuis in de luie leunstoel weg mijmeren bij de exotische klanken van donker Afrika onder het genot van een goed glas Cabernet Sauvignon en een stukje Roquefort. Onder xenofielen bestaat evenwel een soort ongeschreven hiërarchie in de wereldmuziek. Alles wat uit Afrika komt is per definitie helemaal top, op de voet gevolgd door Caribische muziek en muziek uit Brazilië, dan die uit de Arabische landen en de rest van Azië. En ergens helemaal onderaan bungelt de Andes-muziek. U weet wel, die markante fluitklanken voortgebracht door Incabandjes in hun kleurrijke outfit. In de jaren ’80 van de vorige eeuw stonden zij in het weekend in elk stadscentrum van Nederland te spelen voor het winkelend publiek. Zuid-Amerikaanse folklore in de polder.
Om de een of andere reden werd daar door vooruitstrevende types echter altijd met dedain op neergekeken. Waar hem dat nou precies in zat is me nooit helemaal duidelijk geworden. Links Nederland verkeerde destijds immers al volop in multiculturele sferen.

Zelf vind ik muziek uit het Andesgebergte juist veel aansprekender dan het monotone gezang en dito tromgeroffel uit Afrika of het snerpende kattengejank uit Azië. Muziek uit de Andes sprankelt, met veel tempo-wisselingen en fraaie samenzang. Het klinkt vrolijk of weemoedig, maar altijd speels. Panfluit en charango maken van elke compositie een feest voor de oren.

Een kleine twintig jaar geleden was ik eens op vakantie in Bolivia. Ik heb daar prachtige wandelingen gemaakt door een indrukwekkend ruig berglandschap, tenminste… op die dagen dat ik niet gevloerd werd door hoogteziekte. Maar dat is een ander verhaal. Wat me nochtans het meest is bijgebleven van die reis door de Andes is de muziek. Daar was geen ontkomen aan. Op straten en pleinen, in kroegjes en restaurants. Overal werden hamer en aambeeld gestreeld door fraaie volkse liederen begeleid door het herkenbare timbre van de panfluit. In La Paz maakte ik kennis met de legendarische Boliviaanse band Los Kjarkas.

Tot op de dag van vandaag luister ik nog regelmatig naar hun muziek. Noest gezang voor volk en vaderland. Liederen met veel corazón, revolución en libertad. Het vrolijkt me altijd op, al heb ik nog zo’n pestbui. En dat is knap, want er is geen enkel ander muziekgenre dat dat bij mij voor elkaar krijgt. Viva la vida!

Een kleine selectie van videoclips (klik op titel):

o Saya Morena;

o Mi Samba Mi Negra;

o Tuna papita.

En voor wie er daarna nog geen genoeg van kan krijgen, staat HIER een berg Boliviaanse muziek om een heel weekend mee te vullen.

Rest mij de vraag: Van welke wereldmuziek wordt u eigenlijk vrolijk?

Dit artikel verscheen eerder in Het Nieuwe Journaal.

De meeslepende klanken van Boards of Canada

2011-09-17T23:58:00.004+02:00

Ik heb hier op het weblog een naam hoog te houden als liefhebber van freaky computermuziek. Dus het wordt weer eens tijd u daarmee te vervelen. Hoewel... ‘freaky' is eigenlijk een belediging voor Boards of Canada, de Schotse technoband waar ik het in dit stukje over ga hebben. Deze band, die in 1998 definitief doorbrak bij het grote (nou ja, alles is relatief!) publiek met de CD 'Music has the Right to Children', behoort namelijk tot de beste in zijn soort. Twee broers, Michael en Marcus Eoin Sandison, vormen het creatieve brein van deze popgroep. Zij lieten zich onder andere inspireren door de documentaireproducties van de National Film Board of Canada, een filmbureau van de Canadese overheid. De naam van de band verwijst daarnaar.
De elektronische muziek van Boards of Canada valt in de categorie die bij insiders bekend staat als ambient of intelligent dance music. Persoonlijk vind ik de typering soundscape beter aansluiten bij hun instrumentale creaties, die vaak zijn doorspekt met al dan niet repeterende flarden van mensenstemmen en dierengeluiden. De ingenieuze composities van de band zijn als warme klankschilderijen. Ze laten zich beluisteren als langzaam voorbijtrekkende landschappelijke vergezichten of als herkenbare situaties van anonieme menselijke bedrijvigheid. En dat allemaal in de beslotenheid van de eigen gedachten. Je voelt je als luisteraar aan de hand genomen op een hypnotiserende trip door vreemde werelden, die tegelijkertijd vaag bekend voorkomen. Gevoelens van heimwee naar het niet bestaande. Soms melancholiek, soms opgewekt, dan weer onbestemd. Heel tastbaar.

Maar ja, ik kan hier natuurlijk een ellenlang interessantdoenerig kletsverhaal gaan zitten ophangen, vergeven van de superlatieven, om te proberen het onbeschrijflijke te beschrijven. Maar het beste kunt u er gewoon zelf even aan ruiken.

Een representatieve selectie maken uit het veelzijdige werk van de band blijft riskant. Toch heb ik maar een poging gewaagd, met YouTube-filmpjes. Ik raad u echter aan de muziek eerst te luisteren zonder bijbehorende video's te bekijken. Op die manier wordt u gedwongen uw verbeelding te laten spreken om de soundscapes vorm te geven.

Ga d'r maar eens goed voor zitten. Sluit u af van uw omgeving. Zet de volumeknop op 10. Klik op een hyperlink hieronder. Doe uw ogen dicht. En droom weg op de meeslepende klanken uit de computers van Boards of Canada, deze moderne meesters van de nostalgie.

Mijn favoriete 7-tal:
• Left Side Drive (2006) - [luister]
• You Could Feel the Sky (2002) - [luister]
• The beach at Redpoint (2002) - [luister]
• In a Beautiful Place out in the Country (2000) - [luister]
• Kid for Today (2000) - [luister]
• Aquarius (1998) - [luister]
• Everything you do is a Balloon (1996)- [luister]

You will either love it or hate it. There is no in-between.

Dit artikel verscheen eerder in Het Nieuwe Journaal.

Het Evoluon en andere bizarre bouwwerken

2010-07-02T15:27:00.021+02:00

Een van de meest in het oog springende gebouwen van Nederland staat zonder twijfel in Eindhoven, de stad waar ik mijn jeugd doorbracht. Ik heb het natuurlijk over het Evoluon, een bouwwerk met de contouren van een reusachtige paddenstoel. In vroeger tijden huisvestte dit markante pand een permanente expositie van de laatste ontwikkelingen op het gebied van wetenschap en techniek. Ik heb er als jonge onderzoeker menige zaterdag doorgebracht. Gefascineerd door geavanceerde speeltjes als ik toen al was. Diep onder de indruk van zowel de overweldigende architectonische gestalte van het gebouw zelf, als van de state of the art technologie die erin werd tentoongesteld. Zo werd je als bezoeker bij binnenkomst in de enorme ontvangsthal jarenlang verwelkomd door een soepele doorzichtige metaalconstructie die wel wat weg had van een giraffe. Deze robot boog zijn lange nek naar je toe als je hem riep. En op één van de bovenverdiepingen in de koepel stond een machine die met 1001 verschillende intonaties het woord ‘koffie’ kon uitspreken. Door op knoppen te duwen of eraan te draaien kon je dat zelf beïnvloeden. En niet te vergeten de zwart-wit beeldtelefoon. Dit was de voorloper van Skype op internet, maar dan met bakelieten telefoontoestellen.

Eind jaren ’80 werd het Evoluon gesloten voor het grote publiek om eerst dienst te gaan doen als ontvangstcentrum voor het Philips concern en later als congresgebouw voor de gemeente Eindhoven. Ik heb het altijd jammer gevonden dat je sinds die tijd niet meer zomaar naar binnen kunt. Ik zou die sfeer uit de jaren ‘70 nog wel eens willen opsnuiven. HIER en HIER kunt u zien hoe het was. (Let op de voor die tijd typische sjabbie-doe-daa-deuntjes op de achtergrond.)

Evoluon, Eindhoven, Nederland

Overigens ben ik geen professionele kenner van architectuur. Maar ik kan wel erg genieten van de schoonheid van bijzondere gebouwen. Dat genoegen is puur persoonlijk. Het is gebaseerd op mijn eigen beleving van esthetiek, wars van allerlei kunstzinnig en architecturaal getheoretiseer.

Vorig jaar zomer hing ik een dag rond in het centrum van de metropool Seattle aan de Noord-Amerikaanse westkust. Daar bracht ik onder andere een bezoek aan het Experience Music Project en het Science Fiction Museum, samen gevestigd in een wel heel opmerkelijk bouwwerk van organisch gegolfde metalen platen in diverse kleuren. Het waren fascinerende exposities met veel mogelijkheden tot interactie. Maar ik werd nog meer gegrepen door de constructie van het gebouw zelf. Van binnen overweldigende tentoonstellingsruimten op meerdere verdiepingen. Van buiten een magnifieke gestalte in glimmende veelkleurigheid, geheel passend in de urbane context ter plekke.

Experience Music Project, Seattle, USA

Vooral als een gebouw een symbiose vormt met zijn natuurlijke omgeving dan kan ik daar erg van genieten. Enige tijd geleden stuitte ik per toeval op zoiets moois in eigen land: Hier. Schoonheid in eenvoud. Dat was nou nog eens wat je noemt een ‘Frank Lloyd Wright’ momentje dicht bij huis. Niet overtuigd? Vergelijk en oordeel dan zelf op deze prachtige multimediale website over Fallingwater, die beroemde villa van Wright in Pennsylvania (USA).

Fallingwater, Mill Run, USA

En voor het geval u inmiddels de smaak te pakken heeft, kunt u HIER smullen van alles wat er in de wereld te koop is onder het kopje ‘bizarre bouwsels’. Ook Nederland laat zich niet onbetuigd.

Dit artikel verscheen eerder in Het Nieuwe Journaal.

Kerker

2009-02-10T21:26:00.005+01:00

Hoe lang hij hier al opgesloten zat? Hij wist het niet. Dagen, weken, maanden? Het was pikdonker. Vanaf het moment waarop de zware deur met een dreun in het slot gevallen was, was alles zwart geweest. Inktzwart.

Er hing een vochtige kelderlucht. Slaap en wake. Hij wist het niet. Zijn natte vingertoppen gleden over de klamme vloer. Hij voelde modderig zand. Af en toe zweefden donkere kleuren in vage vormeloze patronen voor zijn ogen. Rood en bruin meestal.

Slaap en wake. Een waterdruppel schampte zijn neus. Hij wist het niet.

Zixtie Zox

2009-02-09T22:13:00.007+01:00

They are a blessing
to my toez,
every three of them.

Rumpelstrumpchen, hau ab!

De kalknagels van de interieurverzorgster

2009-02-08T20:59:00.012+01:00

Broosbreken
De schelpenschalen
In kruimelknap uiteen.

Van wat zojuist werd schoon gepoetst.

In een bedje van rood ontstoken vlees,
Bloedend in vage draden van blauwig grijs,
Kraters, gestolde huid aan de riemen verteerd.

Hoe dik kan een teennagel worden? En zwart.

Verlaat mij, o alverzengend hellevuur van verlangen

jouw nagels te kussen,

jouw korsten te likken,

jouw eelt te proeven.

Eet smakelijk.

1 + 1 = 2

2009-01-17T11:41:00.005+01:00

(bron: de Volkskrant; datum onbekend)

Ontsnappen

2009-01-16T23:26:00.007+01:00

Op een vrije dag heb je geen verplichtingen, waardoor je dingen kunt doen waarvoor je anders geen tijd hebt, zoals het lezen van boeken die je echt interesseren en niet verplichte kost zijn vanwege je werk. Zo’n boek is bijvoorbeeld de avonturenroman State of Fear van Michael Crichton, het reisverslag In Patagonia van Bruce Chatwin of de novelle Werther Nieland van Gerard Reve.

Het lezen gaat dan helemaal vanzelf. En het boek is uit.

Stofzuiger

2009-01-15T23:55:00.001+01:00

(bron: de Volkskrant; datum onbekend)

Trapval

2009-01-14T21:43:00.005+01:00

Toen hij, aan het einde van zijn val bij de onderste traptrede aanbeland, de laatste en definitieve nekslag kreeg toegediend van diezelfde trede, stierf hij een wisse dood. Vlak voor hij kwam te overlijden moest hij in een flits nog even denken aan die ene keer, dat hij ook van de trap was gedonderd en waarbij hij slechts zijn linkerpink had verstuikt. Hij proefde nog even de euforische stemming, die hem destijds na die overleefde val deelachtig werd...

De geit met de drie hoorns

2009-01-13T22:42:00.007+01:00

De laatste paar bladeren van een zachte berk hangen, bruin en aangetast, stil wiegend aan dezelfde tak. Het is herfst. Onder de boom ritselt een veldmuis op zoek naar eten door het dode lommer. Een jonge vliegenzwam steekt onopvallend zijn hoed boven het gebladerte uit. En een iel spinnetje met lange poten klimt snel tegen de wortels van de berk omhoog als op enkele meters afstand met donderend geraas de nacht neerstort en de maan als een waanzinnige tussen hemel en aarde begint te stuiteren.

De seniele geit zag het allemaal voor zijn oude waterige ogen gebeuren. Hij staarde koud van onder zijn drie hoorns toe. Het deerde hem niet dat hij met een rafelig touw was vastgebonden aan een paaltje, hetzelfde paaltje waaraan ook een ander koord was bevestigd dat verhinderde dat de maan al stuiterend de aarde zou verlaten.

Le prince de cuisine de l'Europe Occidentale

2009-01-12T19:08:00.005+01:00

Snelpak X,Y,Z, met Bulgaarse haksla
ten onder aan subgroenaal accent
te schrobben fiks à happa.
Holus nomen quod.

Le Lotto au snelrecht échauffé sur 222 ⁰ C.
D'achterkast jusqu'à officemes
vallend in TL-licht, type T5-FQ bis;
niettegenstaande 5,49% natrium,
3,82% calcium en magnesiumcarbonaat.

Im Höchstfall.

(© RL, januari 2009)

Twaalf-honderd-en-twaalf

2009-01-11T16:59:00.007+01:00

Armäa Digma leitet uwer
Jovanna zum Alttag.

1212 GFT Berjo, de leden,
erbié nec pereac selectum.

Geoff from Idaho in D minor
Goes 2 Langleux (Bel.),
erbié XII XII iam 71,920.

(© RL, mei 1996)

Ebegele

2009-01-10T18:56:00.001+01:00

Ohne alte Teilen geht Ernardihi von Eck nach Ebegele,
zum wörmeln.
Auch Ziggy Amtasch zieht pro ZZ-Zug nach Ebegele,
um dort Gehntehebende zu feiern.

Dahé Priarde chièt les exprimelles vertes au-dessous de Ebegèle.

Wer adwer Ebegele, ocda mai abdomen quod !

(© RL, mei 1996)